Discussiestuk Adviesraad Sociaal Domein: een logische stap voorwaarts

De gemeente Terneuzen heeft sinds 2007 een Adviesraad Wmo. Door de jaren heen zijn taken en verantwoordelijkheden gewijzigd. De grote decentralisatie van overheidstaken en de transitie jeugdzorg per 1 januari 2015 heeft de gemeente voor grote uitdagingen gesteld. De werkwijze van de Adviesraad is als het ware met die toegenomen taken meegegroeid. Aan de hand van het in eigen kring ontwikkelde zogenoemde Terneuzens model (“De brugfunctie in praktijk brengen.“) heeft de Adviesraad Wmo college en gemeenteraad (gevraagd en ongevraagd) geadviseerd. De Wet maatschappelijke ondersteuning heeft in oorsprong de ideële bedoeling om iedereen in de samenleving blijvend een actieve rol in die samenleving te geven. Nader bezien werd geconstateerd dat er verschillende groepen in de samenleving zijn die in een isolement dreigden te (gaan) verkeren.

Met de invoering van één werkterrein sociaal domein, waarin Wmo, Jeugdzorg en Participatiewet zijn ondergebracht, treedt een nieuwe fase in. Het sociaal domein is in de gemeente nu het grootste werkterrein, zowel inhoudelijk als financieel. De Adviesraad Wmo bepleit in dit discussiestuk de omvorming tot een Adviesraad Sociaal Domein. Zoals de titel van deze notitie aangeeft, is dat voor de Adviesraad een logische stap.

Alleen al het feit dat de financiën van de drie werkvelden zijn verweven, noopt tot een brede adviesraad. Immers, een advies uitgebracht door de Adviesraad Wmo over toepassing van die wet, kan financiële gevolgen hebben voor toepassing van de Participatiewet of de Jeugdwet. Dat is een argument om een Adviesraad sociaal domein in te stellen.

De drie genoemde wetten zijn binnen de gemeente Terneuzen niet strikt gescheiden, zowel qua werking als qua financiering. Uit een overweging van efficiency (en kosten) wordt er naar gestreefd om bij problemen in een gezin een werkplan te maken dat door één regisseur wordt bewaakt. In zo’n plan worden bouwstenen uit verschillende disciplines bijeengebracht. Die bouwstenen vinden hun oorsprong in verschillende werkterreinen. Het kan goed zijn dat wordt geput uit Wmo, Jeugdwet en Participatiewet om het plan op te stellen.
Samenhangende problematiek moet in samenhang, integraal, worden aangepakt. Advisering op dit terrein geschiedt het beste door een adviesraad die alles overziet, niet in de laatste plaats bezien van uit financieel perspectief. De grote meerderheid van de Nederlandse gemeenten heeft inmiddels gekozen voor een Adviesraad sociaal domein.
Dit is logisch vanwege de onderliggende verwevenheid.

  • Het sociaal domein bestaat uit verschillende beleidsterreinen, zoals zorg, [ouderen, jongeren], welzijn, huisvesting en armoedebestrijding
  • Problematiek, oplossing en beleid horen bij elkaar. Oplossing en oorzaak zijn met elkaar verweven – verwevenheid komt terug op ambtelijk, bestuurlijk en politiek niveau.

Vanuit deze redenering is het niet logisch om bepaalde doelgroepen van beleid uit te sluiten van de Adviesraad Wmo. Dat geldt temeer omdat het niet alleen gaat om het verbeteren van de bestaande situatie, maar, vooral om te voorkomen dat in de toekomst opnieuw groepen mensen in vergelijkbare situaties terecht komen. Samenspraak met de burger moet dit zoveel mogelijk waarborgen.

Doordat het werkdomein is verbreed, moet er ook op meer terreinen informatie worden ingewonnen. Na een inloopperiode is een brede deskundigheid in een Adviesraad sociaal domein aanwezig. In de advisering aan B en W en de gemeenteraad staat de positie voor de cliënt voorop. Die is gebaat bij een grotere mate van deskundigheid binnen het adviesorgaan.

Twee adviesraden

De gemeente is verplicht om zich vanuit de burgers te laten adviseren op het terrein van de Participatiewet, de Jeugdwet en de Wmo. In Terneuzen heeft dat vorm gekregen in twee adviesraden: een voor de Wmo en een voor de Participatiewet. De taakuitoefening van beide vrijwilligersorganisaties verschilt. In de Adviesraad Participatiewet is sprake van cliëntenparticipatie. In het geval van de Adviesraad Wmo is sprake van burgerparticipatie, waarbij onafhankelijk wordt geopereerd. Feitelijk valt de advisering over het toepassen van de Jeugdwet buiten beide organen, al wordt er in de Adviesraad Wmo wel over gesproken.
In onze optiek moet de Adviesraad Participatiewet blijven bestaan, juist als platform van ervaringsdeskundigen, dat vooral individuele zaken behandelt. De Adviesraad sociaal domein dient het algemeen belang, niet het individueel belang. Beide adviesraden hebben raakvlakken, want ze maken deel uit van hetzelfde netwerk: het sociaal domein.

Participatie

De Adviesraad sociaal domein houdt zich bezig met:

  • Burgerparticipatie
  • Adviseren van B en W en gemeenteraad
  • Georganiseerde burgers: betreft de wijkraden, dorpsraden en andere geografisch georganiseerde verbanden. En ook de groep patiënten en cliënten, individueel en georganiseerd in cliëntenorganisaties, adviesraden of klankbordgroepen

Zorgaanbieders behoren tot het netwerk van de Adviesraad sociaal domein, maar worden niet door hem vertegenwoordigd.
De gemeente (in al haar geledingen) wil enerzijds voldoen aan de wettelijke verplichtingen, en wil anderzijds draagvlak hebben voor bepaalde besluiten. De gemeente is geïnteresseerd in de mening, opvattingen en ideeën van de burger. Zowel de gemeente als de burger komt zo uit bij de Adviesraad sociaal domein. Wil die een rol van betekenis kunnen spelen, dan zal hij de belangen van beide groepen met elkaar moeten verbinden. De burgers krijgen en houden interesse als de Adviesraad sociaal domein in staat is het gemeentelijke beleid te beïnvloeden.

De Adviesraad sociaal domein staat wat dat betreft in een dubbele relatie met de gemeente: enerzijds als adviesorgaan, maar anderzijds ook als informatievrager aan die gemeente zelf. De raad kan zijn werk alleen doen als hij op een goede wijze en tijdig wordt geïnformeerd door de gemeente. Hij treedt op als een critical friend en bevordert lokale solidariteit en komt met inspirerende adviezen. De Adviesraad sociaal domein wil zichtbaar zijn in Terneuzen.

Communicatie

Externe communicatie van de Adviesraad Sociaal Domein richting de burgers bestaat uit twee onderdelen:

  1. Het geven van bekendheid aan de Adviesraad Sociaal Domein
  2. Het communiceren over de inhoud van het sociale domein zelf – dit laatste onderdeel is er vooral op gericht om informatie te vergaren en te bieden, doelen en plannen kenbaar te maken en waar nodig een gezonde discussie te voeren

Dit moet leiden tot creatieve oplossingen of inspirerende voorbeelden om een situatie te verbeteren in het sociaal domein. Burgers moeten worden gestimuleerd om mee te doen: “De maatschappij dat ben jij!” Dan moet er ook antwoord komen op de vraag: wat heb jij als burger nodig om mee te doen in de samenleving?

De Adviesraad Wmo speelt nog steeds met het idee om een eigen website op te zetten, zodat zijn werkzaamheden publiekelijk bekender kunnen worden. Recent is ook het idee op tafel gelegd om enkele keren per jaar een nieuwsbrief samen te stellen. Ook dat pleit voor een orgaan met een breed werkveld.

Samenvattend:
Samenhangende problematiek moet in samenhang, integraal, worden aangepakt. Advisering op dit terrein geschiedt het beste door een adviesraad die alles overziet. De argumenten die daarbij horen:

  1. Meer dan voorheen moet een Adviesraad sociaal domein een brugfunctie vervullen tussen gemeentelijke overheid en burgerij. Eén orgaan dat adviseert is wat dat betreft logischer dan drie, waarvan er één overigens niet bestaat.
  2. Door de verbreding van taken komt voor de adviesraad ook een groter netwerk beschikbaar, en daarmee meer informatie.

Een positief gevolg kan zijn dat er meer animo komt onder inwoners van Terneuzen om zich beschikbaar te stellen als lid van de adviesraad; het werven van nieuwe kandidaten voor de Adviesraad Wmo verloopt doorgaans stroef.

Het uitgangspunt van samenhang en integraliteit is ook het uitgangspunt van voorgenomen gemeentelijk beleid, gezien de presentatie Raadsinformatiebijeenkomst sociaal domein d.d. oktober 2019.
Daarin komt de volgende sheet voor:

Waarom 1 plan voor alle taken binnen het Sociaal Domein?
  • We gaan uit van maatschappelijke vraagstukken en niet van de uitvoering per wet
  • Het gaat om alle levensgebieden: leven, wonen, werken
  • Uit gaan van eigen regie, van wat de mensen zelf kunnen
  • Inclusieve samenleving
  • Integrale aanpak en samenwerking

Presentatie Raadsbijeenkomst Sociaal Domein, oktober 2019